Yöntemler
Her yöntem aynı dokuz başlıkla: nedir, felsefesi, nasıl çalışır, çıktı nasıl yorumlanır, veri türü ve girdiler, ne zaman kullanılır, güçlü ve zayıf yanları, sık yapılan hatalar. Adım adım formüller kartın sonunda.
Veri türüne göre aileler
Önce veri türü: her aile, o türle çalışan yöntemlerin listesine açılır. Sayı, DecisionMind kataloğundaki üye sayısıdır.
Yöntemler, iş türüne göre
Sıralama
- TOPSIS (Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solution)
TOPSIS, seçenekleri her kriterde en iyi ve en kötü değerlerden kurulan iki hayali noktaya uzaklıklarına göre sıralar: ideale en yakın ve en kötüye en uzak seçenek öne çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - VIKOR (VlseKriterijumska Optimizacija I Kompromisno Resenje)
VIKOR, seçenekleri ideale toplam uzaklıkları ile en kötü tek kriterdeki uzaklıklarını birlikte tartarak sıralar; "herkesin kabul edebileceği" bir uzlaşma çözümü arar.
2 aile üyesiFormüller ve atıf → - SAW (Simple Additive Weighting, Basit Ağırlıklı Toplam)
SAW, her kriterin ölçeğini eşitleyip ağırlığıyla çarpar ve doğrudan toplar; çok kriterli karar yöntemlerinin en eski ve en yalın üyesidir. En yüksek ağırlıklı toplama sahip seçenek birinci sıraya çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - EDAS (Evaluation Based on Distance from Average Solution)
Seçenekleri ideale değil, kümenin kendi ortalamasına göre konumlarına bakarak sıralayan yöntemdir: ortalamanın belirgin biçimde üstünde olan ve altına az düşen seçenek öne çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - COPRAS (Complex Proportional Assessment)
Fayda kriterlerinin ağırlıklı toplamı ile maliyet kriterlerinin ağırlıklı toplamının oranını birleştirerek seçenekleri sıralayan ve en iyi seçeneğe göre yüzde cinsinden bir fayda derecesi veren yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MARCOS (Measurement of Alternatives and Ranking according to Compromise Solution)
Seçenekleri hem ideal (en iyi mümkün) hem anti-ideal (en kötü mümkün) referans noktalarına oranlayıp bu iki oranı tek bir fayda fonksiyonunda birleştirerek sıralayan yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - CODAS (Combinative Distance-Based Assessment)
CODAS, seçenekleri en kötü referans noktasına iki farklı uzaklık ölçüsüyle karşılaştırarak sıralayan bir yöntemdir. Önce düz çizgi, yani Öklid uzaklığına bakar; seçenekler birbirine çok yakın çıkarsa ek olarak yatay ve dikey uzaklığı, yani Taksi uzaklığını da kullanır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - TODIM (TOmada de Decisão Interativa e Multicritério, Etkileşimli ve Çok Kriterli Karar Verme)
TODIM, karar vericinin kazançlara karşı temkinli, kayıplara karşı aşırı duyarlı davrandığını varsayan davranışsal karar teorisini çok kriterli sıralamaya taşır. Seçenekleri ikişer ikişer, "kazanma" ve "kaybetme" olarak ayrı tartar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - WASPAS (Weighted Aggregated Sum Product Assessment, Ağırlıklı Toplu Toplam-Çarpım Değerlendirmesi)
WASPAS, iki farklı toplulaştırma mantığını, ağırlıklı toplamı ve ağırlıklı çarpımı, tek bir sonuçta birleştirir; birinin zayıf yanını diğerinin güçlü yanıyla dengeleyen bir sıralama yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ARAS (Additive Ratio Assessment / Toplamsal Oran Değerlendirmesi)
Her seçeneği, aynı tablodan türetilen hayali "en iyi" seçeneğe göre ne kadar fayda sağladığının oranıyla ölçer. Bu oranı doğrudan yorumlanabilir bir yüzdesel fayda derecesine çeviren sıralama yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MABAC (Multi-Attributive Border Approximation area Comparison)
MABAC seçenekleri ideale ya da ortalamaya göre değil, her kriter için kurulan hayali bir "sınır bölgesine" olan uzaklığına göre sıralar. Sınırın üzerinde kalmak seçeneği güçlendirir, altında kalmak zayıflatır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MOORA (Multi-Objective Optimisation by Ratio Analysis)
Seçenekleri, her kriterdeki değerini o kriterin toplam büyüklüğüne oranlayıp faydalı oranların toplamından zararlı oranların toplamını çıkararak sıralayan, hesap yükü en hafif yöntemlerden biridir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - GRA (Grey Relational Analysis, Gri İlişkisel Analiz)
Seçenekleri, her kriterde hayali bir "referans" seçeneğe (tüm kriterlerde en iyi performans) ne kadar yakın seyrettiğine bakarak, bir "gri ilişki derecesi" ile sıralayan yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - CoCoSo (Combined Compromise Solution / Birleşik Uzlaşma Çözümü)
Seçenekleri hem toplamsal hem çarpımsal bir başarı ölçüsüyle değerlendirip, bu iki ölçüyü üç farklı uzlaşma stratejisiyle birleştirerek sıralayan yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MULTIMOORA (Multi-Objective Optimization by Ratio Analysis plus Full Multiplicative Form)
Seçenekleri üç farklı bakış açısıyla (oran, en kötü duruma uzaklık, tam çarpım) ayrı ayrı sıralayıp bu üç sıralamayı hâkimiyet kuramıyla tek bir sıraya birleştiren yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - WPM (Weighted Product Model / Ağırlıklı Çarpım Modeli)
WPM, seçenekleri her kriterdeki oranlarını kriterin ağırlığı kadar kuvvete yükseltip çarparak tek bir birimsiz skora indirger ve bu skora göre sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ELECTRE II (ELimination Et Choix Traduisant la REalité II)
ELECTRE I'in çekirdek küme çıktısını yeterli görmez. Aynı üstünlük mantığını iki yönden (en iyiden aşağı, en kötüden yukarı) işleterek seçenekleri tam bir sıraya dizer. İki yön anlaşamazsa "kıyaslanamaz" demeyi tercih eden yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SPOTIS (Stable Preference Ordering Towards Ideal Solution)
SPOTIS, seçenekleri sabit bir ideal noktaya uzaklıklarına göre sıralar. Bu ideal nokta o analizdeki diğer seçeneklerden değil, analizden önce sabitlenmiş "olabilecek en iyi / en kötü" sınırlardan kurulur. Yöntem bu sayede sıranın seçenek kümesi değiştikçe kaymasını, yani sıra tersinmesini, önlemeyi amaçlar.
2 aile üyesiFormüller ve atıf → - AROMAN (Alternative Ranking Order Method Accounting for Two-Step Normalisation)
AROMAN tek bir normalizasyon biçimine güvenmez. İki farklı normalizasyonu bir karışım katsayısıyla harmanlar, sonra fayda ve maliyet ölçütlerinin toplamlarını bir denge parametresiyle birleştirip seçenekleri sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MAUT (Multi-Attribute Utility Theory)
MAUT her kriterdeki değeri önce kendi "fayda" ölçeğine çevirir, sonra bu faydaları ağırlıklı toplar. Sonuç, seçeneğin karar vericiye toplam ne kadar fayda sağladığının tek bir sayısıdır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PSI (Preference Selection Index)
PSI, kriterlere dışarıdan ağırlık istemez. Ağırlıkları seçenekler arasındaki değer farkından kendisi türetir, sonra seçenekleri bu ağırlıklarla sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - RAFSI (Ranking of Alternatives through Functional mapping of criterion sub-intervals into a Single Interval)
RAFSI, seçenekleri karar vericinin önceden belirlediği sabit ideal ve karşı-ideal noktalara göre tek bir ölçek aralığına haritalayıp sıralar. Bu sabit noktalar sayesinde seçenek eklenip çıkarıldığında sıra bozulmaz.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - RAWEC (Ranking of Alternatives with Weights of Criterion)
RAWEC, her seçeneği hem "en iyiye ne kadar yakın" hem "en kötüden ne kadar uzak" olduğu açısından ağırlıklı olarak ölçer, sonra bu iki bakışı tek bir karşılaştırma endeksinde birleştirir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - WISP (Basit Ağırlıklı Toplam-Çarpım Yöntemi / Simple Weighted Sum Product)
WISP, her seçeneği hem toplama hem çarpmaya dayanan dört ayrı karşılaştırma mantığıyla puanlar ve bu dört sonucu ortalayarak tek bir sıra üretir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - CRADIS (İdeal Çözüme Uzaklıktan Uzlaşmacı Sıralama / Compromise Ranking of Alternatives from Distance to Ideal Solution)
Seçenekleri, ideal noktaya ne kadar yaklaştıklarına ve en kötü noktadan ne kadar uzaklaştıklarına göre iki ayrı fayda oranıyla değerlendirip bu iki oranın ortalamasıyla sıralayan yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ELECTRE III (ELimination Et Choix Traduisant la REalité III)
Seçenek çiftlerini "ne kadar güvenilir biçimde üstünler" sorusuyla bulanık bir ölçekte karşılaştırır ve bu güvenilirlik derecelerini iki yönde damıtarak (distilasyon) bir sıra çıkarır; bazı çiftler kıyaslanamaz kalabilir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - LMAW (Logarithm Methodology of Additive Weights)
LMAW her hücreyi önce yöne ve büyüklüğe duyarlı biçimde standartlaştırır, sonra logaritmik bir dönüşümden geçirir. Ardından ağırlıklı bir sıkıştırma fonksiyonuyla toplayarak seçenekleri sıralar. Amacı, uç değerlerin sıralamayı aşırı derecede sürüklemesini sınırlamaktır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - OCRA (Operational Competitiveness Rating Analysis)
Seçenekleri girdi (maliyet) kriterlerindeki göreli geride kalmaları ile çıktı (fayda) kriterlerindeki göreli üstünlüklerini ayrı ayrı toplayıp tek bir ortak noktada birleştirerek sıralayan yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ROV (Range of Value Method)
ROV, seçenekleri fayda kriterlerindeki en-iyi-durum performansı ile maliyet kriterlerindeki en-kötü-durum performansının ortalamasına göre sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SMART (Simple Multi-Attribute Rating Technique)
SMART, her kriterin en kötü ve en iyi ucunu 0 ile 1 arasına doğrudan yerleştirir, sonra bunları karar vericinin verdiği önem ağırlıklarıyla toplar; basit bir çok-özellikli derecelendirme yöntemidir.
2 aile üyesiFormüller ve atıf → - APLOCO (Approach of Logarithmic Concept)
APLOCO, seçenekleri ikişer ikişer karşılaştırır: her seçeneğin rakibine göre kriter bazında ne kadar üstün olduğunu toplar, ne kadar geride kaldığını çıkarır ve kalan net puana göre sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - COBRA (COmprehensive distance Based RAnking)
COBRA, seçenekleri dört ayrı referans noktasına (en iyi, en kötü, ortalamanın üstü ve ortalamanın altı) olan uzaklıklarını birleştirerek sıralar; tek bir ideal noktaya değil, dört farklı bakış açısına bakar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Compromise Programming (Uzlaşık Programlama)
Compromise Programming, seçenekleri her kriterde ulaşılabilecek en iyi değerden ne kadar uzak kaldıklarına göre sıralar; en az uzaklaşan seçenek en iyi uzlaşma olarak öne çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ERVD (Göreli Değer Uzaklıklarına Dayalı Seçim)
ERVD, her seçeneği "ideal bir noktaya" değil, karar vericinin önceden belirlediği bir referans (beklenti) düzeyine göre değerlendirir; bu referansın altında kalan kayıpları üstündeki kazançlardan daha ağır sayar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - EVAMIX (Karma Verinin Değerlendirilmesi)
EVAMIX, bazı kriterler sayıyla ölçülürken bazıları yalnızca sıralamayla (birinci, ikinci, üçüncü gibi) ifade edildiğinde, bu iki türü birbirine dönüştürmeden aynı analizde birleştirir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - FUCA (Flexible and Universal Compromise Analysis)
FUCA, seçenekleri ham sayılarla değil her kriterdeki sırasıyla karşılaştırır; kriter sıralarının ağırlıklı toplamı en küçük olan seçenek öne çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Hedef Programlama (Goal Programming)
Hedef Programlama, her kriter için önce ulaşılabilir bir hedef düzeyi belirler, sonra seçenekleri bu hedeften ne kadar uzak kaldıklarına göre karşılaştırır; hedeflere en az sapmayla yaklaşan seçenek öne çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - HELLWIG (Hellwig'in Gelişmişlik Örüntüsü Yöntemi)
Hellwig yöntemi, birimleri dışarıdan verilen bir ağırlık kullanmadan, kendi verisinden kurduğu istatistiksel bir "gelişmişlik örüntüsüne" olan uzaklıklarına göre sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - LoPM (Limits on Property Method)
LoPM, her özelliğe bir sınır (bir taban, bir tavan ya da bir hedef değer) tanımlar; seçenekleri bu sınıra ne kadar uyduklarına göre puanlayıp ağırlıklı biçimde toplar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MACONT (Mixed Aggregation by Comprehensive Normalization Technique)
MACONT, tek bir ölçek eşitleme biçimine güvenmek yerine üç farklı normalizasyonu harmanlar ve her seçeneği hem ortalama bir rakiple karşılaştırarak hem en iyi-en kötü uçlarına bakarak iki ayrı biçimde puanlayıp bu iki puanı birleştirir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MAIRCA (Multi-Attributive Ideal-Real Comparative Analysis)
MAIRCA, her seçeneğin "teorik olarak hak ettiği" pay ile "gerçekte gösterdiği" performans arasındaki farkı ölçüp bu farkı en küçük olan seçeneği öne çıkarır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MARA (Magnitude of the Area for the Ranking of Alternatives)
MARA, her seçeneği hayali bir "ideal seçenekle" karşılaştırıp aradaki farkı bir doğru parçasının altında kalan alan olarak ölçer; bu alan ne kadar küçükse seçenek o kadar öndedir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MOOSRA (Multi-Objective Optimization on the basis of Simple Ratio Analysis)
MOOSRA, her seçeneğin fayda kriterlerindeki toplam ağırlıklı gücünü maliyet kriterlerindeki toplam ağırlıklı yüküne bölüp bu oranı en büyük olan seçeneği öne çıkarır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ORESTE (Organisation, Rangement Et Synthèse de données rElaTionnEllEs)
ORESTE, alternatifleri ve kriterlerin önemini kesin sayılarla değil yalnızca sıralarıyla karşılaştırıp tek bir sıra üreten bir yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - OWA (Ordered Weighted Averaging)
OWA, kriter değerlerini hangi kriterden geldiğine değil her alternatifte aldığı sıraya göre ağırlıklandırıp karar vericinin iyimser ya da temkinli tutumunu sonuca yansıtan bir birleştirme yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PAM (Polygons Area Method)
PAM, her alternatifi kriter sayısı kadar kenarlı bir çokgene dönüştürüp bu çokgenin kapladığı alana göre sıralayan bir yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PIV (Proximity Indexed Value)
PIV, seçenekleri yalnızca her kriterde mümkün olan en iyi değere olan uzaklığına göre sıralar; TOPSIS'ten farklı olarak en kötü noktayı referans almaz.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PROBID (Preference Ranking on the Basis of Ideal-Average Distance)
PROBID, seçenekleri tek bir ideal noktaya değil, en iyiden en kötüye sıralanmış bir dizi hayali "kademe" noktasına ve bunların ortalamasına olan uzaklığına göre değerlendiren bir sıralama yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PROSA-C (Kriter Düzeyinde Sürdürülebilirlik Tercihi Sıralaması)
PROSA-C, PROMETHEE II'nin ürettiği dengeli puanı, bir seçeneğin bu puanı tek bir kriterden mi yoksa hepsinden dengeli mi topladığını ölçen bir cezayla düzeltir; tek kriterde parlayıp diğerlerinde zayıf kalan seçenek geri çekilir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - QUALIFLEX (Nitel Esnek Çok Kriterli Yöntem)
QUALIFLEX, seçeneklerin olabilecek her sıralamasını tek tek dener ve her kriterin o sıralamayla ne kadar uyuştuğunu toplayarak en yüksek toplam uyumu veren sıralamayı seçer.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - RAM (Root Assessment Method)
RAM, her seçeneğin fayda ve maliyet kriterlerindeki toplam katkısını ayrı ayrı biriktirir ve maliyeti bir kuvvet üssüne, faydayı bir taban değerine yerleştirerek tek bir sayıya indirger; yüksek maliyet üssü küçültür, yüksek fayda tabanı büyütür.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Sıra Tersinmesi Analizi (Rank Reversal Analysis)
Sıra Tersinmesi Analizi, bir sıralama yönteminin sonucunu bir kez hesaplayıp bırakmaz; seçenek kümesine yeni bir aday ekleyerek ya da bir seçeneği çıkararak aynı yöntemi tekrar çalıştırır ve kalan seçeneklerin kendi aralarındaki sırasının bozulup bozulmadığını sayar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - RAPS (Ranking of Alternatives based on Preference Strength)
RAPS, iki seçeneği doğrudan karşılaştırıp aradaki farkın büyüklüğünü ölçer ve her seçeneği, tüm rakiplerine karşı bu "ne kadar daha iyi" gücüne göre sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - REGIME (Rejim Analizi Yöntemi)
REGIME, iki seçeneği karşılaştırırken sayıların büyüklüğüne değil yalnız kim daha iyi kim daha kötü olduğuna bakar ve bu basit üstünlük-alt olma bilgisini kriter ağırlıklarıyla toplayarak sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - RIM (Referans İdeal Yöntemi)
RIM, "daha çoğu her zaman iyidir" varsayımı yerine her kriter için bir hedef aralık tanımlar ve seçenekleri, bu hedef aralığa ne kadar yakın olduklarına göre sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SECA (Simultaneous Evaluation of Criteria and Alternatives)
SECA, kriter ağırlıklarını dışarıdan almaz; seçenekleri sıralarken ağırlıkları da aynı hesapla, kendi verisinden türetir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SIMUS (Sequential Interactive Model for Urban Systems)
SIMUS her kriteri sırayla "hedef" yapıp bir doğrusal programlama problemi çözer; seçeneklere verdiği paylar bu tekrarlanan çözümlerden çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SPROBID (Basitleştirilmiş PROBID)
SPROBID, PROBID'in hesap yükünü azaltan biçimidir; seçenekleri ara sıradaki tüm referans noktalarına değil yalnız en iyi ve en kötü çeyrekteki referanslara göre sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - TAXONOMY (Wrocław Taksonomik Gelişmişlik Ölçüsü)
TAXONOMY, seçenekleri her kriterde kendi ortalama ve standart sapmalarına göre standartlaştırıp hayali bir "en iyi" referans noktasına uzaklıklarını tek bir gelişmişlik ölçüsüne çevirir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - WEDBA (Ağırlıklı Öklid Uzaklığına Dayalı Yaklaşım)
WEDBA, seçenekleri her kriterde en iyi ve en kötü değerlerden kurulan iki hayali noktaya olan ağırlıklı Öklid uzaklığına göre sıralar; en kötüye uzak, en iyiye yakın seçenek öne çıkar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf →
Üstünlük
- PROMETHEE II (Preference Ranking Organisation Method for Enrichment of Evaluations II)
PROMETHEE II seçenekleri tek tek bir ideale kıyaslamaz. Onun yerine birbirleriyle ikişer ikişer karşılaştırır ve her kriterde "ne kadar daha iyi" sorusunu bir tercih fonksiyonuyla derecelendirir. Bu dereceleri net akışta toplayarak tam bir sıra çıkarır.
4 aile üyesiFormüller ve atıf → - ELECTRE I (ELimination Et Choix Traduisant la REalité I)
Seçenekleri sıralamaz; her seçenek çiftinde "yeterince çok kriterde üstün müyüm" (uyum) ve "hiçbir kriterde çok kötü değil miyim" (uyumsuzluk) sorularını birlikte sorarak, hiçbir seçenek tarafından geçilmeyen bir "çekirdek küme" çıkarır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PROMETHEE (Preference Ranking Organisation Method for Enrichment of Evaluations)
PROMETHEE, seçenekleri hayali bir ideale göre değil birbirlerine göre karşılaştıran bir üstünlük (outranking) yöntemleri ailesidir. Her kriterde "ne kadar daha iyi" sorusunu bir tercih fonksiyonuyla derecelendirerek seçenekleri ikişer ikişer kıyaslar. Bu karşılaştırmaları giren ve çıkan akışlarda toplayıp kısmi ya da tam bir sıra çıkarır.
5 aile üyesiFormüller ve atıf → - ELECTRE (ELimination Et Choix Traduisant la REalité)
Tek bir yöntem değil, bir üstünlük (outranking) yöntemleri ailesidir. Aile, "hangi seçenek hangisini açıkça geçer" ilişkisini uyum ve uyumsuzluk ölçütleriyle kurar. Aynı temel mantıktan yola çıkan üyeler, amaca göre seçim, sıralama ya da sınıflama üretir.
5 aile üyesiFormüller ve atıf → - EXPROM I (Extended PROMETHEE, kısmi sıralama)
EXPROM I, iki seçenek arasındaki farkı "biraz daha iyi" ve "çok daha iyi, neredeyse tartışılmaz" diye iki katmanda değerlendirir ve net biçimde kıyaslanamayan çiftleri zorla sıraya sokmadan bırakır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - EXPROM II (Extended PROMETHEE, tam sıralama)
EXPROM II, iki seçenek arasındaki farkı "biraz daha iyi" ve "çok daha iyi, neredeyse tartışılmaz" diye iki katmanda değerlendirir. EXPROM I'den farklı olarak her seçeneği tek bir net akış puanına indirip tam bir sıra verir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PAMSSEM I (Karma Değerlendirmeler için Çok Kriterli Toplama Prosedürü)
PAMSSEM I, seçenekleri ikişer ikişer karşılaştırır ve her çiftte birinin diğerini ne kadar geçtiğini ölçer; bazı çiftlerde bu karşılaştırma net bir sonuç vermez ve iki seçenek karşılaştırılamaz kalır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PAMSSEM II (Tam Sıralama Varyantı)
PAMSSEM II, PAMSSEM I ile aynı uyum ve akış hesabını kullanır, ama sonunda her seçeneği net akışına göre sıraya koyar; karşılaştırılamaz çift bırakmaz, her zaman tam bir sıralama üretir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SIR (Üstünlük ve Aşağılık Sıralaması)
SIR, her seçeneğin diğerlerine göre ne kadar üstün ve ne kadar aşağıda kaldığını ayrı ayrı hesaplar, sonra bu iki değeri tek bir net puanda birleştirerek seçenekleri sıralar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf →
Öznel ağırlık
- AHP (Analytic Hierarchy Process / Analitik Hiyerarşi Süreci)
Kriterleri ikili karşılaştırmalarla birbirine oranlar. Bu karşılaştırmalardan hem bir ağırlık vektörü hem de yargıların birbiriyle ne kadar çeliştiğini gösteren bir tutarlılık ölçüsü çıkaran öznel bir ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - BWM (Best-Worst Method / En İyi-En Kötü Yöntemi)
Kriterleri, uzmanın yalnızca en önemli ve en önemsiz kritere göre verdiği karşılaştırmalardan çıkan bir doğrusal-olmayan modelle ağırlıklandıran, az sayıda yargı isteyen öznel ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SWARA (Step-Wise Weight Assessment Ratio Analysis, Aşamalı Ağırlık Değerlendirme Oran Analizi)
SWARA, kriterleri önce önem sırasına dizer, sonra her kriteri yalnızca bir öncekiyle karşılaştırır; en az sayıda yargıyla bir ağırlık vektörü çıkaran öznel bir ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ANP (Analitik Ağ Süreci)
ANP, kriterler ve seçenekler arasındaki ilişkiyi tek yönlü bir hiyerarşiyle değil, karşılıklı etkileşimlerin bulunduğu bir ağ olarak modelleyip bu ağın dengeye oturduğu noktadan ağırlık üreten bir yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Delphi Yöntemi
Delphi, uzmanlardan tur tur, birbirlerinin kimliğini bilmeden görüş toplar ve her turda önceki turun özetini göstererek görüşlerin bir uzlaşıya yaklaşıp yaklaşmadığını izler.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - DIBR (Sıralı Kriterler Arası İlişkilerin Tanımlanması)
DIBR, uzmanın kriterleri önem sırasına dizmesini ve yalnız ardışık iki kriter arasındaki payı belirtmesini ister; ağırlıkları bu ardışık paylardan zincirleme türetir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - FUCOM (Tam Tutarlılık Yöntemi)
FUCOM, uzmanın kriterleri önem sırasına dizmesini ve yalnız ardışık kriterler arasındaki önem oranını belirtmesini ister; ağırlıkları, bu oranlarla mümkün olan en tutarlı biçimde eşleştiren bir hesapla bulur.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Bulanık Delphi (Fuzzy Delphi)
Bulanık Delphi, uzmanlardan tek bir sayı yerine "en az, en olası, en çok" biçiminde üçgen bir aralık ister; uzmanlar arasındaki görüşü bu üçgenleri birleştirerek toplar ve tek bir merkez değere indirip ağırlığa çevirir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - LBWA (Seviye Tabanlı Ağırlık Değerlendirmesi)
LBWA, uzmandan önce en önemli kriteri seçmesini, sonra kalan kriterleri birkaç önem seviyesine ayırıp her seviye içinde küçük bir etki puanı vermesini ister; kriterler arasında ikili karşılaştırma yapılmaz.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PIPRECIA (Eksen Kriterle İkili Göreli Önem Değerlendirmesi)
PIPRECIA, kriterleri herhangi bir sırayla ele alır ve her kriterin bir öncekine göre daha mı önemli, eşit mi, yoksa daha mı az önemli olduğunu tek bir sayıyla sorar; SWARA'nın aksine kriterlerin önceden önem sırasına dizilmesini istemez.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - REVISED-SIMOS (Gözden Geçirilmiş Simos Kart Yöntemi)
Uzmana kriterleri temsil eden kartları en önemsizden en önemliye dizdiren, aralarına konan boş kartlarla önem farkının büyüklüğünü ölçen, tek bir uç oranla ölçeği sabitleyen öznel ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - ROC (Sıra Merkezli Ağırlık / Rank Order Centroid)
Kriterlere yalnızca sıralama bilgisinden, hiçbir sayısal karşılaştırma istemeden ağırlık atayan, kapalı bir formülle çalışan öznel ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SIWEC (Basit Ağırlık Hesaplama / Simple Weight Calculation)
Birden çok uzmandan doğrudan puan alıp her uzmanın kendi puanlama tutarlılığını (ne kadar ayırt edici puan verdiğini) kullanarak kriter ağırlığı üreten öznel ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SWING (Sıçratma Ağırlıklandırması)
Uzmandan her kriteri en kötüden en iyiye "sıçratmanın" getirdiği faydayı 100 üzerinden doğrudan puanlamasını isteyen, bu puanları normalize ederek ağırlık üreten öznel ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf →
Nesnel ağırlık
- Entropi Ağırlıklandırma (Shannon Entropy Weighting)
Kriter ağırlıklarını uzman görüşünden değil verinin kendisinden türeten yöntemdir: seçenekleri birbirinden ne kadar çok ayırıyorsa bir kriter o kadar ağırlık alır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - CRITIC (CRiteria Importance Through Intercriteria Correlation)
Kriter ağırlıklarını verinin kendisinden türeten yöntemdir: bir kriter hem seçenekleri çok ayırıyorsa hem de diğer kriterlerin söylediğini tekrarlamıyorsa o kadar ağırlık alır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MEREC (MEthod based on the Removal Effects of Criteria)
MEREC kriter ağırlıklarını, o kriter tablodan çıkarılsaydı seçeneklerin genel performans değerlendirmesinin ne kadar değişeceğine bakarak türetir. Çıkarılınca en çok şey değişen kriter en çok ağırlığı alır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - CCSD (Kriter Korelasyonu ve Standart Sapması)
Kriter ağırlıklarını hem her kriterin kendi içindeki yayılımından hem de o kriterin genel değerlendirmeyle olan ilişkisinden, bir doğrusal olmayan denklem sistemini çözerek türeten nesnel ağırlıklandırma yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - CILOS (Criterion Impact LOSs)
CILOS, bir kriterde en iyi seçeneği tercih etmenin diğer kriterlerde ne kadar kayba yol açtığını ölçerek kriter ağırlıklarını verinin kendisinden türetir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Gini Katsayısı Ağırlıklandırması (Gini Coefficient Weighting)
Kriter ağırlığını, alternatiflerin o kriterdeki payının ne kadar eşitsiz dağıldığından türeten nesnel ağırlık yöntemidir: pay birkaç alternatifte yığılıyorsa kriter yüksek, pay herkese eşit dağılıyorsa kriter düşük ağırlık alır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - IDOCRIW (Integrated Determination of Objective CRIteria Weights)
Kriter ağırlıklarını iki farklı nesnel ölçüyü, verinin ayırt ediciliğini ve bir kriteri göz ardı etmenin doğuracağı kaybı, birlikte kullanarak türeten nesnel ağırlık yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - LODECI (LOgarithmic DEcomposition of Criteria Importance)
LODECI, kriter ağırlığını uzmana sormak yerine seçenekler arasındaki en büyük farktan türetir: bir kriterde en azından bir çift seçenek birbirinden ne kadar uzaksa, o kriter kararda o kadar söz sahibi olur.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - LOPCOW (LOgarithmic Percentage Change-driven Objective Weighting)
LOPCOW, kriter ağırlığını verinin kendi içindeki yayılımdan türetir: seçenekleri en iyisine göre ne kadar çok "kaybettiriyorsa" bir kriter o kadar ağırlık kazanır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - MPSI (Modified Preference Selection Index)
MPSI, Preference Selection Index yönteminin seçenekleri sıralamak için içeride sessizce kullandığı bir ara değeri alır ve onu doğrudan görünür bir kriter ağırlığı olarak sunar.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - NMD (New Method of Determining Objective Criterion Weights)
NMD, kriter ağırlığını verinin ortalamasından türetir: seçenekler bir kriterde ortalama olarak en iyiden ne kadar uzaksa, o kriter o kadar ağırlık kazanır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - PCA Ağırlıklandırma (Principal Component Analysis ile Nesnel Ağırlıklandırma)
PCA Ağırlıklandırma, kriter ağırlığını kriterler arasındaki ortak hareketten türetir: bir kriter, seçenekleri asıl ayıran birkaç "ana eksenden" ne kadar çok pay alıyorsa o kadar ağırlık kazanır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SD-WEIGHT (Standart Sapma Ağırlıklandırması)
Kriter ağırlığını uzmana sormadan, o kriterde seçeneklerin birbirinden ne kadar farklılaştığından türeten en sade nesnel ağırlık yöntemidir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - SPC (Kriterin Simetri Noktası Yöntemi)
Bir kriterin en küçük ve en büyük değerinin tam ortasını "simetri noktası" sayıp seçeneklerin bu noktadan ne kadar uzaklaştığına bakarak kriter ağırlığı türeten nesnel yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - WENSLO (Eğim Katsayısına Dayalı Ağırlık Adlandırması)
Her kriterin birikimli değerlerini bir zikzak çizgi gibi düşünüp bu çizginin uzunluğunu ortalama eğimine oranlayarak kriter ağırlığı türeten nesnel yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf →
Verimlilik
- DEA (Veri Zarflama Analizi / Data Envelopment Analysis)
DEA, aynı türden birden çok birimi girdilerini çıktılarına dönüştürme başarısına göre karşılaştıran bir benchmarking yöntemidir. Her birime 0 ile 1 arasında bir verimlilik skoru verir; bir tercih sıralaması yöntemi değildir.
6 aile üyesiFormüller ve atıf →
Toplulaştırma ve oylama
- Choquet İntegrali (Choquet Integral)
Choquet integrali, kriterleri sabit ağırlıklarla değil kriter gruplarına atanmış bir "önem ölçüsüyle" birleştirir; böylece kriterler arasındaki sinerji ve fazlalık ilişkileri hesaba katılır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf →
Duyarlılık
- Kendall Tau (Kendall'ın Sıra Uyum Katsayısı)
İki sıralamayı ikişer ikişer karşılaştırıp aynı yönde giden çiftlerle ters yönde giden çiftlerin farkını tek bir sayıya indiren, iki sıralamanın ne kadar örtüştüğünü ölçen katsayıdır.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Kendall W (Kendall'ın Uyum Katsayısı)
Üç ya da daha çok sıralayıcının (uzman, yöntem, kriter) verdiği sıraların birbirine ne kadar yakın olduğunu, sıfır ile bir arasında tek bir uzlaşı katsayısına indiren yöntemdir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf → - Spearman Sıra Korelasyonu (Spearman Rank Correlation)
İki ayrı sıralamanın birbirine ne kadar benzediğini tek bir sayıyla ölçen yöntemdir; artı bir tam uyum, eksi bir tam ters uyum, sıfır ise ilişkisizlik demektir.
1 aile üyesiFormüller ve atıf →